تقسیم ترکه؛ مراحل، شرایط و نحوه تقسیم ارث بین وراث

تقسیم ترکه

ترکه به تمام اموال، دارایی‌ها، مطالبات و حقوق مالی متوفی گفته می‌شود که پس از فوت وی باقی مانده است.

تقسیم ترکه نیز به معنای تعیین سهم هر یک از وراث و جدا کردن سهم آنان از اموال متوفی است. پیش از تقسیم ترکه، ابتدا باید بدهی‌های متوفی، هزینه‌های کفن و دفن و سایر دیون قانونی از اموال وی پرداخت شود. سپس باقی‌مانده دارایی‌ میان وراث تقسیم خواهد شد.

حال چنانچه بین وراث اختلافی وجود نداشته باشند می توانند بین خود یک تقسیم نامه تنظیم کرده و برای ثبت آن به دفاتر اسناد رسمی مراجعه کنند. دفاتر اسناد رسمی، وراث را برای تسویه حساب مالیاتی به اداره دارایی و مالیات معرفی می نماید و سپس طبق تقسیم نامه  تنظیمی در خصوص املاک متوفی برای هر یک از وراث سند رسمی صادر می نماید.

بسیاری از افراد این سوال را دارند که تقسیم ترکه چگونه انجام می‌شود؟ آیا رضایت همه وراث لازم است؟ در صورت اختلاف میان وراث چه باید کرد؟ در این مقاله به مهم‌ترین نکات حقوقی تقسیم ترکه در ایران می‌پردازیم.

مراحل تقسیم ترکه

۱. دریافت گواهی انحصار وراثت

اولین گام برای تقسیم ارث، دریافت گواهی انحصار وراثت است. این گواهی مشخص می‌کند چه افرادی وارث هستند و چه نسبتی با متوفی دارند.

۲. تحریر ترکه

تمام اموال منقول و غیرمنقول از جمله ملک، خودرو، حساب‌های بانکی، سهام و سایر دارایی‌ها باید شناسایی و ارزش‌گذاری شوند.

۳. پرداخت بدهی‌های متوفی

بر اساس قانون، قبل از تقسیم ارث باید بدهی‌های متوفی پرداخت شود. وراث نمی‌توانند قبل از تسویه دیون، اموال را میان خود تقسیم کنند.

۴. توافق یا تقسیم از طریق دادگاه

اگر تمامی وراث درباره نحوه تقسیم اموال توافق داشته باشند، تقسیم ترکه با تنظیم توافق‌نامه امکان‌پذیر است. اما در صورت اختلاف، هر یک از وراث می‌تواند دادخواست تقسیم ترکه را به دادگاه ارائه کند.

اگر یکی از وراث برای تقسیم ارث همکاری نکند چه باید کرد؟

برای تقدیم دادخواست تقسیم ترکه موافقت تمامی وراث الزامی نیست. هر یک از وراث می‌تواند از طریق دادگاه درخواست تقسیم ترکه کند و دادگاه پس از بررسی، نسبت به تقسیم اموال یا فروش آن‌ها اقدام خواهد کرد.

تقسیم ترکه ملک مشاع

در بسیاری از پرونده‌ها بخش عمده ترکه، ملک است. اگر ملک قابلیت افراز داشته باشد، سهم هر وارث به صورت جداگانه مشخص می‌شود. اما اگر ملک قابل افراز نباشد، دستور فروش آن صادر و مبلغ حاصل بین وراث تقسیم شود.

اهمیت وکیل در دعوای تقسیم ترکه

 استفاده از خدمات وکیل متخصص ارث و تقسیم ترکه می‌تواند روند رسیدگی را تسریع کرده و از تضییع حقوق وراث جلوگیری کند.

مرجع صالح برای رسیدگی به درخواست تقسیم ترکه

رأی وحدت رویه شماره ۷۱۹ ـ ۲۰/۲/۱۳۹۰ هیأت عمومی دیوان عالی کشور

 مستفاد از مقررات قانون امور حسبی راجع به تقسیم، تقسیم ترکه در صورت عدم تراضی ورثه امری است که محتاج رسیدگی قضایی است و باید در دادگاه به عمل آید. همین حکم در موردی هم که ترکه منحصر به یک یا چند مال غیرمنقول باشد جاری است، بنابراین از صلاحیت واحد ثبتی محل وقوع مال خارج و در صلاحیت دادگاه است. این رأی طبق ماده ۲۷۰ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاههای سراسر کشور لازم‌الاتباع است.

مالی یا غیر مالی بودن تقسیم ترکه

نظریه مشورتی شماره 7/97/340 مورخ 1397/02/31:

با وجود اختلاف محاکم در خصوص مالی یا غیر مالی بودن دعوای تقسیم ترکه، این نظریه مشورتی تقسیم ترکه را غیر مالی می داند.

صرف درخواست تقسیم ترکه، به دلالت بند 8 ماده 375 قانون امور حسبی،دعوی مالی نیست و هزینه آن بر اساس هزینه رسیدگی به امور حسبی دریافت می‌شود.

خوانده در دعوای تقسیم ترکه

نظر مشورتی ۷/۷۲۲۹ مورخ ۱۳۷۶/۱۲/۲۳ اداره کل حقوقی قوه قضائیه:

درخواست تقسیم ترکه همانند درخواست افراز است و باید به طرفیت تمام ورثه اقامه شود، اما مطالبه سهم الارث از جمله دعاوی مالی بوده که باید تقویم شود و به طرفیت کسی اقامه گردد که مال مورد مطالبه در تصرف او است اقامه دعوی به طرفیت غیرمتصرف بی مورد است.